Η παχυσαρκία είναι μια χρόνια, πολυπαραγοντική νόσος που επηρεάζεται από βιολογικούς, γενετικούς, περιβαλλοντικούς, κοινωνικούς και συμπεριφορικούς παράγοντες. Δεν είναι απλώς θέμα «θέλησης» ή εμφάνισης. Η αντιμετώπισή της χρειάζεται εξατομίκευση, ρεαλιστικούς στόχους και, όταν απαιτείται, συνεργασία διαφορετικών επαγγελματιών υγείας.

Τι είναι η παχυσαρκία;

Ο Δείκτης Μάζας Σώματος (ΔΜΣ) χρησιμοποιείται συχνά ως εργαλείο διαλογής σε ενήλικες, αλλά δεν περιγράφει από μόνος του τη σύσταση σώματος, την κατανομή του λίπους ή τον ατομικό κίνδυνο υγείας. Για αυτό η αξιολόγηση μπορεί να περιλαμβάνει επίσης περίμετρο μέσης, σύσταση σώματος, ιατρικό ιστορικό, εργαστηριακές εξετάσεις και παρουσία συνοδών νοσημάτων.

Μπορείς να χρησιμοποιήσεις τον υπολογιστή BMI μόνο ως ένα πρώτο εργαλείο εκτίμησης και όχι ως πλήρη διάγνωση.

Γιατί η παχυσαρκία δεν έχει μία μόνο αιτία;

Το σωματικό βάρος ρυθμίζεται από πολλούς παράγοντες. Μεταξύ αυτών μπορεί να είναι η ενεργειακή πρόσληψη, η καθημερινή κίνηση, ο ύπνος, το στρες, η διαθεσιμότητα τροφής, ορισμένα φάρμακα, η γενετική προδιάθεση και ορισμένες παθήσεις. Η συμβολή κάθε παράγοντα διαφέρει σημαντικά από άνθρωπο σε άνθρωπο.

Γι’ αυτό η προσέγγιση «φάε λιγότερο και κινήσου περισσότερο» συχνά είναι ανεπαρκής ως μοναδική συμβουλή. Χρειάζεται να εντοπιστούν οι παράγοντες που επηρεάζουν το συγκεκριμένο άτομο.

Ποιες επιπτώσεις μπορεί να έχει στην υγεία;

Η παχυσαρκία σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο για αρκετές καταστάσεις υγείας, όπως σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2, υπέρταση, καρδιαγγειακή νόσο, υπνική άπνοια, λιπώδη νόσο του ήπατος και προβλήματα στις αρθρώσεις. Ο πραγματικός κίνδυνος όμως δεν είναι ίδιος για όλους και πρέπει να αξιολογείται εξατομικευμένα.

Το στίγμα βάρους δεν βοηθά την αντιμετώπιση

Η παχυσαρκία δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως ένδειξη έλλειψης θέλησης ή ως προσωπική αποτυχία. Το σωματικό βάρος επηρεάζεται από πολλούς βιολογικούς, κοινωνικούς, περιβαλλοντικούς και συμπεριφορικούς παράγοντες και η απλοϊκή κριτική μπορεί να δυσκολέψει την αναζήτηση φροντίδας και τη συνεργασία με επαγγελματίες υγείας.

Η αξιολόγηση χρειάζεται να εστιάζει στην υγεία, στις συνήθειες, στη λειτουργικότητα και στους εξατομικευμένους στόχους, χωρίς στιγματιστική γλώσσα. Αν παράλληλα υπάρχει σημαντική επιβάρυνση της εικόνας σώματος, έντονη ενοχή ή δυσκολία στη σχέση με το φαγητό, μπορεί να χρειάζεται συνεργασία και με κατάλληλο επαγγελματία ψυχικής υγείας.

Πώς βοηθά η διατροφή στην αντιμετώπιση;

Η διατροφική παρέμβαση στοχεύει στη δημιουργία ενός βιώσιμου ενεργειακού ελλείμματος, χωρίς ακραίους περιορισμούς και χωρίς να παραμελούνται οι ανάγκες σε πρωτεΐνη, φυτικές ίνες, βιταμίνες και μέταλλα.

εξατομικευμένη ενεργειακή πρόσληψη
επαρκής πρωτεΐνη για υποστήριξη της άλιπης μάζας
λαχανικά, φρούτα, όσπρια και δημητριακά ολικής για φυτικές ίνες
ποιοτικές πηγές λιπαρών, όπως ελαιόλαδο, ξηροί καρποί και ψάρια
πλάνο που μπορεί να εφαρμοστεί στην πραγματική καθημερινότητα

Δεν υπάρχει μία «δίαιτα παχυσαρκίας» κατάλληλη για όλους. Δες επίσης πώς υπολογίζονται οι θερμίδες για απώλεια βάρους και τι περιλαμβάνει ένα οργανωμένο πρόγραμμα για απώλεια βάρους με διατροφή.

Ποιος είναι ο ρόλος του διαιτολόγου;

Ο διαιτολόγος αξιολογεί το διατροφικό ιστορικό, τις συνήθειες, το πρόγραμμα της ημέρας, την πορεία βάρους και τα διαθέσιμα ιατρικά δεδομένα. Στη συνέχεια σχεδιάζει και προσαρμόζει ένα πλάνο με βάση την ανταπόκριση, τον κορεσμό, την εφαρμοσιμότητα και τους στόχους υγείας.

Η διατροφική υποστήριξη δεν υποκαθιστά τον ιατρό ή τον επαγγελματία ψυχικής υγείας όταν υπάρχει ανάγκη για ιατρική διερεύνηση, φαρμακευτική αγωγή, διατροφική διαταραχή ή άλλη εξειδικευμένη φροντίδα.

Τι άλλες θεραπείες μπορεί να χρειαστούν;

Σε ορισμένα άτομα η αντιμετώπιση μπορεί να περιλαμβάνει, πέρα από τη διατροφή και τη φυσική δραστηριότητα, συμπεριφορική ή ψυχολογική υποστήριξη, φαρμακευτική θεραπεία ή μεταβολική/βαριατρική χειρουργική. Η επιλογή εξαρτάται από τη συνολική κατάσταση υγείας, το ιστορικό, προηγούμενες προσπάθειες και την ιατρική αξιολόγηση.

Αυτές οι επιλογές δεν είναι «εύκολες λύσεις» ούτε εφαρμόζονται με τα ίδια κριτήρια σε όλους. Χρειάζονται αξιολόγηση και παρακολούθηση από κατάλληλη ιατρική ομάδα.

Ποιος είναι ένας ρεαλιστικός στόχος;

Δεν χρειάζεται να επιτευχθεί «ιδανικό βάρος» για να υπάρξει όφελος για την υγεία. Ακόμη και μέτρια απώλεια βάρους μπορεί να συνοδεύεται από βελτίωση μεταβολικών δεικτών σε αρκετούς ανθρώπους. Ο κατάλληλος ρυθμός και ο τελικός στόχος πρέπει να εξατομικεύονται και να δίνουν έμφαση στη διατήρηση της άλιπης μάζας και στη μακροχρόνια εφαρμογή.

Για τον ρυθμό απώλειας, δες τον οδηγό πόσο γρήγορα χάνεται το βάρος.

Τι γίνεται όταν το βάρος δεν μειώνεται;

Η στασιμότητα δεν σημαίνει απαραίτητα ότι «δεν δουλεύει ο μεταβολισμός». Μπορεί να σχετίζεται με φυσιολογικές διακυμάνσεις υγρών, αλλαγή στις ενεργειακές ανάγκες μετά από απώλεια βάρους, μείωση της καθημερινής κίνησης, δυσκολία εφαρμογής του πλάνου ή άλλους παράγοντες.

Δες αναλυτικά γιατί μπορεί να μην χάνεις βάρος και τι μπορείς να κάνεις όταν εμφανίζεται plateau στη δίαιτα.

Συχνές ερωτήσεις για την παχυσαρκία

Είναι η παχυσαρκία κληρονομική;
Η γενετική μπορεί να επηρεάζει την προδιάθεση, αλλά δεν δρα μόνη της. Περιβάλλον, συμπεριφορά, ύπνος, φάρμακα και άλλοι παράγοντες συμμετέχουν επίσης.

Χρειάζεται να κόψω υδατάνθρακες ή συγκεκριμένες τροφές;
Όχι απαραίτητα. Η κατάλληλη διατροφική στρατηγική εξαρτάται από το άτομο και δεν απαιτεί γενικευμένο αποκλεισμό ολόκληρων ομάδων τροφίμων.

Η άσκηση είναι υποχρεωτική για να χαθεί βάρος;
Η απώλεια βάρους μπορεί να προκύψει και χωρίς οργανωμένη άσκηση, όμως η φυσική δραστηριότητα προσφέρει σημαντικά οφέλη για την υγεία και βοηθά στη διατήρηση της λειτουργικότητας και της άλιπης μάζας.

Πρέπει όλοι να ακολουθούν το ίδιο θερμιδικό έλλειμμα;
Όχι. Οι ενεργειακές ανάγκες και το κατάλληλο έλλειμμα διαφέρουν σημαντικά μεταξύ ατόμων.

Διατροφική υποστήριξη στην παχυσαρκία

Η Αλεξάνδρα Τσαπάλου, διαιτολόγος–διατροφολόγος, παρέχει εξατομικευμένη διατροφική υποστήριξη για διαχείριση βάρους, με συνεδρίες στην Αθήνα και την Πάτρα ή online.