Η δίαιτα χωρίς γλουτένη είναι απαραίτητη σε συγκεκριμένες καταστάσεις, αλλά δεν αποτελεί γενικά «πιο υγιεινή» επιλογή για όλους. Η γλουτένη είναι πρωτεΐνη που υπάρχει κυρίως στο σιτάρι, το κριθάρι και τη σίκαλη. Το αν χρειάζεται να αποφεύγεται εξαρτάται από τη διάγνωση και το ιατρικό ιστορικό.
Πότε χρειάζεται πραγματικά δίαιτα χωρίς γλουτένη;
Η πλήρης αποφυγή γλουτένης είναι απαραίτητη στην κοιλιοκάκη, μια αυτοάνοση πάθηση κατά την οποία η κατανάλωση γλουτένης προκαλεί βλάβη στο λεπτό έντερο. Η διάγνωση χρειάζεται να γίνεται από γιατρό και είναι σημαντικό να μην ξεκινά αυστηρή δίαιτα χωρίς γλουτένη πριν ολοκληρωθεί ο απαραίτητος έλεγχος, γιατί αυτό μπορεί να επηρεάσει τα αποτελέσματα των εξετάσεων.
Αποφυγή σιταριού μπορεί επίσης να χρειάζεται σε αλλεργία στο σιτάρι, αλλά πρόκειται για διαφορετική κατάσταση από την κοιλιοκάκη και η διαχείριση εξαρτάται από την αλλεργιολογική αξιολόγηση.
Τι είναι η μη κοιλιοκακική ευαισθησία στη γλουτένη;
Ο όρος non-celiac gluten sensitivity χρησιμοποιείται για άτομα που αναφέρουν συμπτώματα μετά την κατανάλωση τροφίμων με γλουτένη, χωρίς να έχουν κοιλιοκάκη ή αλλεργία στο σιτάρι. Δεν υπάρχει ένα μοναδικό διαγνωστικό τεστ και πριν γίνει αυθαίρετος αποκλεισμός χρειάζεται αξιολόγηση ώστε να αποκλειστούν άλλες αιτίες.
Σε ορισμένες περιπτώσεις τα συμπτώματα μπορεί να σχετίζονται όχι με τη γλουτένη αυτή καθαυτή αλλά με άλλα συστατικά του σιταριού ή με συνολικά FODMAPs. Για αυτό η διάγνωση δεν πρέπει να γίνεται μόνο από το αν κάποιος «αισθάνεται καλύτερα» όταν κόψει ψωμί ή ζυμαρικά.
Χρειάζεται δίαιτα χωρίς γλουτένη στο Hashimoto;
Δεν χρειάζεται να αποκλείεται αυτόματα η γλουτένη από όλους τους ανθρώπους με θυρεοειδίτιδα Hashimoto. Αποφυγή γλουτένης είναι απαραίτητη όταν συνυπάρχει κοιλιοκάκη ή όταν υπάρχει άλλη σαφής ιατρική ένδειξη. Σε διαφορετική περίπτωση, ο γενικευμένος αποκλεισμός δεν έχει αποδειχθεί ότι «θεραπεύει» ή ρυθμίζει τον θυρεοειδή.
Δες επίσης το άρθρο μας για θυρεοειδή και διατροφή.
Βοηθά στην απώλεια βάρους;
Η δίαιτα χωρίς γλουτένη δεν προκαλεί από μόνη της απώλεια βάρους. Αν κάποιος μειώσει ψωμί, γλυκά, αρτοσκευάσματα και άλλα ενεργειακά πυκνά τρόφιμα, μπορεί να μειώσει συνολικά τις θερμίδες και να χάσει βάρος. Το αποτέλεσμα όμως οφείλεται στο ενεργειακό ισοζύγιο και στις συνολικές διατροφικές επιλογές, όχι στην απουσία της γλουτένης ως τέτοιας.
Μάλιστα, αρκετά επεξεργασμένα προϊόντα χωρίς γλουτένη μπορεί να έχουν παρόμοια ή και υψηλότερη ενεργειακή πυκνότητα, λιγότερες φυτικές ίνες ή διαφορετική θρεπτική ποιότητα από τα αντίστοιχα συμβατικά προϊόντα.
Είναι τα δημητριακά με γλουτένη «βλαβερά» για όλους;
Όχι. Η ιδέα ότι ο άνθρωπος «δεν είναι φτιαγμένος» για να καταναλώνει δημητριακά ή γλουτένη δεν αποτελεί επιστημονικά αποδεδειγμένη εξήγηση για τη σύγχρονη υγεία. Για άτομα χωρίς κοιλιοκάκη, αλλεργία στο σιτάρι ή άλλη συγκεκριμένη ένδειξη, τρόφιμα όπως ψωμί και δημητριακά ολικής μπορούν να αποτελούν μέρος μιας ισορροπημένης διατροφής.
Επίσης, δεν είναι σωστό να αποδίδονται γενικά στη γλουτένη ή στα δημητριακά καρδιαγγειακά προβλήματα, «φλεγμονή» ή πεπτικά συμπτώματα χωρίς εξατομικευμένη αξιολόγηση.
Ποιοι είναι οι κίνδυνοι ενός αυθαίρετου αποκλεισμού;
- χαμηλότερη πρόσληψη φυτικών ινών
- ανεπαρκής πρόσληψη ορισμένων βιταμινών του συμπλέγματος Β και μετάλλων
- μεγαλύτερο κόστος και δυσκολία στην καθημερινότητα
- περιττοί διατροφικοί περιορισμοί και φόβος γύρω από τα τρόφιμα
- πιθανή καθυστέρηση σωστής διάγνωσης όταν η δίαιτα ξεκινά πριν από τον ιατρικό έλεγχο
Τι τρόφιμα περιέχουν γλουτένη;
Γλουτένη υπάρχει κυρίως σε σιτάρι, κριθάρι και σίκαλη και σε προϊόντα που παρασκευάζονται από αυτά. Η βρώμη δεν περιέχει από τη φύση της γλουτένη, αλλά μπορεί να επιμολυνθεί κατά την παραγωγή. Σε κοιλιοκάκη χρειάζεται κατάλληλα πιστοποιημένη βρώμη χωρίς γλουτένη, εφόσον είναι καλά ανεκτή και έχει εγκριθεί στο πλαίσιο της παρακολούθησης.
Πώς οργανώνεται σωστά μια δίαιτα χωρίς γλουτένη;
Όταν υπάρχει πραγματική ένδειξη, η διατροφή μπορεί να βασίζεται φυσικά σε τρόφιμα χωρίς γλουτένη όπως ρύζι, πατάτα, καλαμπόκι, φαγόπυρο, κινόα, όσπρια, φρούτα, λαχανικά, ξηρούς καρπούς, αυγά, ψάρι, κρέας και γαλακτοκομικά, ανάλογα με τις ανάγκες και τις ανοχές του ατόμου.
Σε κοιλιοκάκη χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή και στη διασταυρούμενη επιμόλυνση, στις ετικέτες και στην προετοιμασία τροφίμων εκτός σπιτιού.
Πότε χρειάζεται διαιτολόγος;
Η καθοδήγηση είναι ιδιαίτερα χρήσιμη όταν υπάρχει επιβεβαιωμένη κοιλιοκάκη, επίμονα γαστρεντερικά συμπτώματα, πολλαπλοί αποκλεισμοί τροφίμων ή δυσκολία κάλυψης θρεπτικών αναγκών. Ο διαιτολόγος μπορεί να βοηθήσει να οργανωθεί ένα πλήρες και πρακτικό πλάνο χωρίς περιττούς περιορισμούς.
Για εξατομικευμένη υποστήριξη μπορείς να επιλέξεις online διαιτολόγο, διαιτολόγο στην Αθήνα ή διαιτολόγο στην Πάτρα.
Συμπέρασμα
Η δίαιτα χωρίς γλουτένη είναι θεραπευτικά απαραίτητη στην κοιλιοκάκη και μπορεί να χρειάζεται σε άλλες συγκεκριμένες καταστάσεις, αλλά δεν αποτελεί γενικό κανόνα υγιεινής διατροφής ή απώλειας βάρους. Πριν αποκλειστεί η γλουτένη, χρειάζεται να υπάρχει σαφής λόγος και, όταν υπάρχουν συμπτώματα, σωστή ιατρική αξιολόγηση.
