Ο μεταβολισμός είναι το σύνολο των χημικών διεργασιών που επιτρέπουν στο σώμα να χρησιμοποιεί και να αποθηκεύει ενέργεια. Δεν είναι ένας «διακόπτης» που είναι απλώς γρήγορος ή αργός, αλλά ένα πολύπλοκο σύστημα που επηρεάζεται από το σώμα, τη διατροφή, τη δραστηριότητα, τις ορμόνες και άλλους παράγοντες.
Τι είναι ο μεταβολισμός;
Ο μεταβολισμός περιλαμβάνει όλες τις αντιδράσεις με τις οποίες ο οργανισμός μετατρέπει τα θρεπτικά συστατικά σε ενέργεια, δημιουργεί και ανανεώνει ιστούς και ρυθμίζει βασικές λειτουργίες όπως η θερμοκρασία, η αναπνοή και η λειτουργία των οργάνων.
Αναβολισμός και καταβολισμός
Ο αναβολισμός αφορά διεργασίες δημιουργίας και αποθήκευσης, όπως η σύνθεση πρωτεϊνών και η αποθήκευση ενέργειας. Ο καταβολισμός αφορά τη διάσπαση μεγαλύτερων μορίων ώστε να απελευθερωθεί ενέργεια. Οι δύο διαδικασίες συμβαίνουν συνεχώς και είναι απαραίτητες για τη φυσιολογική λειτουργία του οργανισμού.
Από πού προέρχεται η ενέργεια;
Το σώμα μπορεί να χρησιμοποιήσει υδατάνθρακες, λιπαρά και πρωτεΐνες ως πηγές ενέργειας. Η συμμετοχή κάθε καυσίμου μεταβάλλεται ανάλογα με το αν έχεις φάει πρόσφατα, το είδος της δραστηριότητας, την έντασή της και τη συνολική ενεργειακή κατάσταση του οργανισμού.
Τι είναι ο βασικός μεταβολικός ρυθμός;
Ο βασικός μεταβολικός ρυθμός (BMR) είναι η ενέργεια που χρειάζεται το σώμα σε ηρεμία για να υποστηρίζει ζωτικές λειτουργίες. Επηρεάζεται κυρίως από παράγοντες όπως η άλιπη μάζα σώματος, το σωματικό μέγεθος, η ηλικία και το φύλο.
Για μια αρχική εκτίμηση μπορείς να χρησιμοποιήσεις τον υπολογιστή μεταβολισμού, γνωρίζοντας ότι πρόκειται για εκτίμηση και όχι για ακριβή μέτρηση.
Η συνολική ενεργειακή δαπάνη δεν είναι μόνο ο βασικός μεταβολισμός
Οι θερμίδες που δαπανάς μέσα στην ημέρα περιλαμβάνουν τον βασικό μεταβολισμό, την ενέργεια που χρειάζεται για την πέψη και απορρόφηση της τροφής, τη συνειδητή άσκηση και την καθημερινή κίνηση, όπως περπάτημα, δουλειές και ορθοστασία.
Τι επηρεάζει τον μεταβολισμό;
- η άλιπη μάζα και η σύσταση σώματος
- η ηλικία και το σωματικό μέγεθος
- η φυσική δραστηριότητα και η καθημερινή κίνηση
- η ενεργειακή πρόσληψη και οι αλλαγές στο σωματικό βάρος
- ορμονικοί και ιατρικοί παράγοντες
- ορισμένα φάρμακα και καταστάσεις υγείας
Τι ρόλο παίζουν οι ορμόνες;
Ορμόνες όπως οι θυρεοειδικές ορμόνες, η ινσουλίνη, η κορτιζόλη και άλλοι ρυθμιστικοί μηχανισμοί συμμετέχουν στον τρόπο με τον οποίο το σώμα χρησιμοποιεί και αποθηκεύει ενέργεια. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε δυσκολία στο βάρος οφείλεται σε «ορμονικό πρόβλημα». Όταν υπάρχουν συμπτώματα ή κλινική υποψία, η σωστή προσέγγιση είναι ιατρική αξιολόγηση.
Μεταβολισμός και σωματικό βάρος
Ο μεταβολισμός επηρεάζει την ενεργειακή δαπάνη, αλλά το σωματικό βάρος δεν καθορίζεται από έναν μόνο παράγοντα. Η ενεργειακή πρόσληψη, η καθημερινή δραστηριότητα, η σύσταση σώματος, ο ύπνος, το περιβάλλον και οι συνήθειες αλληλεπιδρούν μεταξύ τους.
Αν σε ενδιαφέρει ειδικά η σχέση με το αδυνάτισμα, δες τον οδηγό για μεταβολισμό και απώλεια βάρους.
Μπορείς να «αυξήσεις» τον μεταβολισμό;
Δεν υπάρχουν τροφές, ροφήματα ή «detox» που να αυξάνουν θεαματικά τον μεταβολισμό. Η διατήρηση μυϊκής μάζας, η ενδυνάμωση και η καθημερινή κίνηση μπορούν να επηρεάσουν θετικά την ενεργειακή δαπάνη, ενώ η αποφυγή ακραίων διαιτών βοηθά να περιοριστεί η μεταβολική προσαρμογή.
Δες αναλυτικά τι μπορεί πραγματικά να βοηθήσει αν θέλεις να αυξήσεις τον μεταβολισμό σου.
Πότε χρειάζεται επαγγελματική αξιολόγηση;
Αν έχεις ανεξήγητες αλλαγές βάρους, έντονη κόπωση, μεταβολές στην όρεξη ή άλλα συμπτώματα, χρειάζεται αξιολόγηση από γιατρό. Για τον σχεδιασμό διατροφής και τη διαχείριση βάρους, ο διαιτολόγος μπορεί να εκτιμήσει τις ενεργειακές ανάγκες και να προσαρμόσει το πλάνο στην καθημερινότητά σου.
Συμπέρασμα
Ο μεταβολισμός είναι ένα σύνθετο σύστημα και όχι μια απλή εξήγηση για το αν κάποιος παίρνει ή χάνει βάρος. Η κατανόηση του βασικού μεταβολικού ρυθμού, της συνολικής ενεργειακής δαπάνης και των παραγόντων που τα επηρεάζουν βοηθά να αποφεύγονται οι μύθοι και οι ακραίες λύσεις.
\nΣχετικά με μεταβολισμό και βάρος
Διαβάστε περισσότερα
- Διαιτολόγος Αθήνα
